Pensioenfondsen, wapen u tegen hyperinflatie

Pensioenfondsen moeten nu al maatregelen nemen tegen de onvermijdelijke aankomende hoge inflatie over een aantal jaren.

De economische crisis laat diepe sporen na bij pensioenfondsen. Veel pensioenfondsen verkeren momenteel in een situatie van een dekkingstekort, dat wil zeggen dat het vermogen van die pensioenfondsen minder dan 105% waard is van de verplichtingen die ze hebben tegenover de deelnemers. Deze pensioenfondsen zijn de afgelopen weken druk bezig geweest om een herstelplan op te stellen, zoals dat voortvloeit uit de Pensioenwet. Het herstelplan laat zien welke maatregelen de pensioenfondsen de komende jaren nemen, zodat naar verwachting na (maximaal) 5 jaar wordt voldaan aan de minimale grens van 105%. Enkele grote pensioenfondsen hebben al aangegeven dat zelfs deze verlengde termijn van 5 jaar niet voldoende ruimte biedt. Het korten van pensioenen lijkt onvermijdelijk, nog los van het feit dat de pensioenen de eerste paar jaar niet worden aangepast aan de inflatie. De logische conclusie van het CPB is dat vooral de groep 55 tot 65 hier de grootste nadelen van ondervinden. Kanttekening hierbij is wel dat deze conclusie staat of valt met de snelheid waarin de economie zich weer herstelt maar vooral ook de met ontwikkeling van de marktrente. Het kan dus gelukkig allemaal nog meevallen…..maar ook nog sterker tegenvallen.

Pensioenfondsen moeten zich namelijk nu al realiseren wat het grootste gevaar voor over een paar jaar is: hoge inflatiecijfers ! De waarschijnlijkheid van dit risico is naar mijn idee zeer groot, en de impact op de pensioenen van het risico is zo mogelijk nog groter. Alle reden dus voor pensioenfondsen om hier nu al maatregelen voor te treffen.

De huidige inflatie is laag, en dat zal naar verwachting ook nog een tijdje zo blijven. Pensioenfondsen die hun toeslagenbeleid baseren op de inflatie, zijn dus nu relatief goedkoop uit. Op basis van de slechte financiële positie verhogen veel pensioenfondsen de pensioenen, zeker de eerste 2 tot 3 jaar, naar verwachting helemaal niet. Deze maatregel zet dan ook feitelijk weinig zoden aan de dijk als je kijkt naar de herstelkracht ervan. Dat neemt overigens niet weg dat deze impopulaire maatregelen toch moeten worden genomen om het pensioenfonds er weer bovenop te krijgen. Maar wat gaat er straks gebeuren als de economische crisis in bedwang is, het vertrouwen weer hersteld is en de financiële sector weer op volle toeren draait? Waar gaan al die miljarden staatssteun  en financiële injecties naar toe? De theorie hierover is simpel: hoe meer geld in omloop hoe groter de kans op inflatie. Door diverse tegenstanders van het opendraaien van de geldkranen wordt zelfs al gesproken over hyperinflatie in de eerste paar jaar van het volgende decennium. Of het zover komt, durf ik niet te zeggen, maar ik ben wel overtuigd van hoge inflatiecijfers over een paar jaar. Nu is hierbij wel enige nuancering op z’n plaats, omdat in tegenstelling tot de VS de Nederlandse Staat de geldpers (nog) niet heeft aangezet om nieuw geld te drukken. Gezien echter de grote afhankelijkheid van de amerikaanse economie zal ook in Nederland de inflatie oplopen.  

Hoge inflatie is voor pensioenfondsen een zeer groot risico. Immers, als de inflatie bijvoorbeeld 5% is dan streeft een pensioenfonds er naar om ook de pensioenuitkeringen te verhogen met deze 5%, zodat de uitkering zijn waarde behoudt. Het behoeft verder geen uitleg dat de kosten voor dergelijke verhogingen hoog zijn. Bovendien houden pensioenfondsen in hun langetermijnbeleid over het algemeen geen rekening met dergelijke hoge inflatiecijfers. Net op het moment dat de pensioenfondsen (hopelijk) weer uit de tekortsituatie zijn over een paar jaar, is de kans zeer reëel dat ze aansluitend te maken krijgen met hoge inflatie. Met het oplopen van de inflatie zal naar verwachting ook de marktrente stijgen, waardoor veel pensioenfondsen hun verplichtingen zien dalen en daarmee de dekkingsgraad zien stijgen. Het is nog maar de vraag hoe sterk deze stijging zal zijn, aangezien veel pensioenfondsen inmiddels hun renterisico hebben afgedekt, of dat op korte termijn alsnog gaan doen.

Indien dit ‘inflatiescenario’ zich voordoet – en ik verwacht dus dat de kans zeer groot is - komen pensioenfondsen die nu niets doen in grote problemen. De oudere werknemers die nu al gekort worden op hun pensioen en bovendien wellicht zelfs meer premie moeten gaan betalen, krijgen over een paar jaar, als zij met pensioen gaan dan helemaal het deksel op de neus. Hoge inflatie die door het pensioenfonds vanwege de nog te lage dekkingsgraad, niet (volledig) kan worden vergoed. Ik adviseer pensioenfondsen daarom reeds nu dit risico adequaat in te schatten en maatregelen te treffen, waarbij zij er van uit moeten gaan dat hoge inflatiecijfers over een paar jaar een feit zijn. Een van de beheersingsinstrumenten die pensioenfondsen hiertoe hebben is het aankopen van zogeheten “inflation-linked-bonds”, met een langdurig karakter. Dit zijn simpel gezegd obligaties waarbij de hoofdsom wordt aangepast aan de inflatie en dus het inflatierisico is afgedekt. Onder meer Amerika, Frankrijk en Duitsland geven zulke obligaties uit. Nederland doet dat niet, omdat het niet strookt met de algemene doelstelling: schuldfinanciering tegen zo laag mogelijke rentekosten met een acceptabel risico voor de begroting. Het wordt hoog tijd dat Nederland dit standpunt gaat heroverwegen.