De afgelopen weken stonden het nieuws en de kranten bol van het onderwerp pensioenen. Pensioenfondsen zitten in het nauw, mensen worden steeds ouder en pensioenen worden gekort. Tijd dus om antwoord te geven op de belangrijkste vragen omtrent de huidige “pensioencrisis”. Hierbij moet wel gezegd worden dat deze antwoorden niet zomaar op iedereen van toepassing zijn, maar kunnen verschillen per werknemer en per bedrijf. Er zijn namelijk in Nederland honderden pensioenfondsen, duizenden pensioenregelingen en meerdere vormen van financiering van het pensioen mogelijk.

De problemen waar pensioenfondsen nu mee te maken hebben, komen voor het grootste gedeelte door 3 oorzaken:

a)           De lage rente

b)           De aandelenmarkt die nog steeds voortkabbeld

c)            De steeds meer toenemende levensverwachting

Pensioenfondsen zijn wettelijk verplicht om een dekkingsgraad te hebben van minimaal 105%. De dekkingsgraad is de verhouding tussen enerzijds het aanwezige vermogen (beleggingen) en anderzijds de pensioenverplichtingen. Met andere woorden: voor elke euro die ooit moet worden uitbetaald moet een pensioenfonds er EUR 1,05 tegenover hebben staan. De berekening van deze dekkingsgraad gebeurt volledig op marktwaarde. Dat betekent dat zowel de beleggingen als de verplichtingen op marktwaarde moeten worden berekend. En daar zit nu het grootste “probleem”. Door de (zeer) lage marktrente van dit moment is de waarde van de pensioenverplichtingen hoger dan ooit. Immers, als je er van uit gaat dat 1 euro in de toekomst 6% aan rendement oplevert of je gaat er van uit dat het slechts 3% oplevert, dan kun je wel aanvoelen dat je in het tweede geval veel meer geld opzij moet zetten dan in het eerste geval.

Deze lage marktrente gaat ook nog eens gepaard met achterblijvende aandelenrendementen, waardoor het rendement op de beleggingen weinig oplevert. De combinatie weinig beleggingsrendement en lage marktrente zorgt dus voor veel pensioenfondsen tot zeer lage dekkingsgraden. Tot overmaat van ramp is recentelijk ook nog eens bekend geworden dat we met z’n allen weer langer leven, en ook daarvoor moet extra worden gereserveerd. De pensioenen worden namelijk levenslang uitgekeerd en stoppen niet op een bepaalde leeftijd. Hoe ouder mensen worden, hoe meer geld je nodig hebt.

Dat pensioenfondsen nog nooit zoveel vermogen hadden kan dan waar zijn, daar staat dus tegenover dat ze dat vermogen bij de huidige marktsituatie ook daadwerkelijk nodig hebben, uitgaande van de huidige rente. Als morgen de rente met 1%-punt stijgt zal het probleem voor het grootste gedeelte zijn opgelost, maar de waarschijnlijkheid daarvan moet niet erg groot worden geacht. Het is wel zo dat door deze wettelijke spelregel van het gebruiken van de marktrente, de dekkingsgraad erg beweeglijk wordt en zomaar in 1 week tijd kan schommelen met 5%-10%. Stemmen gaan dan ook op om de door de wetgever bepaalde spelregels te veranderen (lees: te versoepelen). Hiermee kan dan op korte termijn weliswaar een deel van de problemen worden opgelost, op lange termijn blijft het probleem bestaan. We zullen moeten afwachten wat de uitkomst van deze dicussie zal worden, maar demissionair minister Donner heeft al laten weten er vooralsnog weinig voor te voelen.

Elk pensioenfonds hanteert haar eigen beleid, en heeft haar eigen risicoprofiel. Dit risicoprofiel is afhankelijk van de samenstelling van het deelnemersbestand. Een pensioenfonds die louter uit jonge mensen bestaat kan wellicht wat meer risico nemen dan een pensioenfonds die alleen uitkeringen aan gepensioneerden verricht. Het is dan ook niet eenzijdig te zeggen dat alle pensioenfondsen onverantwoorde risico’s nemen.

 

Een pensioenfonds is een stichting die tot doel heeft om alle toegezegde pensioenen op termijn aan iedereen uit te keren, tegen het liefst een betaalbare premie. Deze premie wordt betaald door werkgevers en werknemers samen, in en na overleg met elkaar. Het mag duidelijk zijn dat beide partijen een optimaal pensioen nastreven tegen een zo laag mogelijke prijs. Zekerheid heeft echter een prijs. Als je 100% garantie wilt op het pensioen, dan kan en mag je geen enkel risico nemen op beleggingsgebied. Je zult dan de premie bijvoorbeeld op een spaarrekening moeten zetten tegen 2,5% rendement. Gevolg hiervan is dat de premie fors moet zijn om het uiteindelijke pensoen bij elkaar te krijgen. Pensioenfondsen (maar ook verzekeraars en banken) moeten dus eigenlijk wel een bepaalde mate van risico nemen, wil het toegezegde pensioen kunnen worden uitbetaald. Hoeveel risico en in welke mate, hangt sterk af van het pensioenfonds en haar deelnemers.

 

Recentelijk kwamen 14 pensioenfondsen in het nieuws die op een soort zwarte lijst stonden. Deze 14 fondsen hadden op dat moment een dekkingsgraad lager dan 105% en zouden vanaf volgend jaar hun pensioenen moeten gaan korten. Inmiddels is afgelopen week gebleken dat deze lijst van 14 achterhaald is, en dat nog meer pensioenfondsen in de gevarenzone zitten, waaronder het ABP, Zorg en Welzijn, Bouw, PME en Metalektro. Hoeveel en welke fondsen er eind augustus onder de 105% dekkingsgraad zaten is op dit moment nog niet bekend. Wel kunt u op www.actuva.nl/dekkingsgraad zien wat de dekkingsgraad was van een 80-tal pensioenfondsen per 31 juli 2010.

 

Als u wilt weten of uw pensioen ook in gevaar is, dan kunt u daarvoor in eerste instantie contact opnemen met het pensioenfonds waaraan u deelneemt. Steeds vaker hebben pensioenfondsen ook een eigen website waar dit soort nieuws prominent op de homepage staat en duidelijk wordt gecommuniceerd. Dit geldt niet alleen voor particulieren maar ook voor bedrijven die deelnemen aan een bedrijfstakpensioenfonds (bijvoorbeeld de Bouw) en willen weten hoe de vlag erbij hangt. In het laatste geval kunnen wij u mogelijk ook helpen bij uw vragen.

 

De voorgaande 4 vragen hebben betrekking op deelnemers van pensioenfondsen, verreweg het grootste deel van de bevolking. Maar er zijn ook ongeveer 1 miljoen werknemers in Nederland waarvan de werkgever geen pensioenfonds heeft. Dat zijn de zogeheten direct verzekerde pensioenregelingen. In dat geval is een commerciele verzekeraar eigenlijk het pensioenfonds, maar daar gelden weer andere regels voor dan voor pensioenfondsen. In Nederland is het verplicht dat dit soort pensioenregelingen zijn gebonden aan garanties. Dit geldt althans voor salaris-diensttijdregelingen waarbij de pensioenuitkomst van te voren bekend is (een uitkeringsovereenkomst). Deze pensioenen worden door de verzekeringsmaatschappij voor 100% gegarandeerd. Het risico van lage dekkingsgraden en slechte beleggingen ligt hier bij de verzekeraar en dus niet bij de deelnemers of de werkgever. Het enige risico dat er wel is – en dat is in deze tijden nog niet eens zo heel erg ondenkbaar – is dat de verzekeraar failliet gaat. Dit risico is echter beperkt en in de praktijk zal het dan zo zijn dat bij een faillissement een andere verzekeraar deze portefeuille zal overnemen. Uiteraard geldt dat bij zogeheten premieovereenkomsten het risico wel bij de individuele deelnemer ligt.

 

U kunt altijd zelf sparen voor uw oudedag, dat is niet verboden. Kunt u dan ook nog aantonen dat u een pensioentekort heeft dan zijn de betaalde premies ook nog eens aftrekbaar. Heeft u geen pensioentekort, dan kunt u het makkelijkst sparen of beleggen in Box 3 (1,2% vermogensrendementsheffing).

 

Uw deelnemerschap beeindigen bij het pensioenfonds of bij de verzekeraar kan niet zomaar. Bij een nieuw dienstverband zijn er wettelijk wel mogelijkheden om afstand te doen van pensioen. In dat geval verklaart uzelf en uw partner dat u afziet van pensioen en dat u in de toekomst op geen enkele manier meer aanspraak kan maken op pensioen, ook niet bij overlijden of arbeidsongeschiktheid. Ik raad dit niet aan. Bovendien is het zo dat deelnemen in een collectief vele voordelen kent. Alle risico’s en alle kosten worden met elkaar gedeeld, dat heet solidariteit. Dat leidt ertoe dat pensioen opbouwen in een collectief in vrijwel alle gevallen (veel) goedkoper en zekerder is dan als individu.

 

Heeft u nog meer vragen omtrent pensioen, of is iets niet helemaal duidelijk, neem dan contact met ons op.